Цепліцы

Це́пліцы (чэшск.: Teplice; Тэ́пліц, ням.: Teplitz) — горад на паўночным захадзе Чэхіі, у раёне Цепліцы Усцецкага края. Насельніцтва складае 50 379 жыхароў (2012). Размешчаны за 90 км ад Прагі ў Рудных гарах, у даліне ракі Біліны. Вышыня над узроўнем мора — 220 м. Чыгуначны вузел. Бальнеалагічны курорт.

Гісторыя

Археалагічныя раскопкі сведчаць, што першыя пасяленцы з’явіліся тут каля 10-40 тысяч гадоў назад. Пазней, у IV стагоддзі да н.э., тут жылі кельты, а пасля іх германскія плямёны маркаманы і квады.

Тэрмальныя крыніцы былі выяўлены тут ужо ў 762 годзе. Аднак першы ўспамін пра адзні з раёнаў горада — Трнован, датуюцца 1057 годам. Далейшае развіццё Цепліцаў адносяцца ўжо да XII стагоддзя. У 1160 годзе каралева Юта(руск.) бел., жонка Уладзіслава I(руск.) бел., каля старажытнага славянскага паселішча заснавала кляштар манашак-бенедыктынак. Праз стагоддзе на гэтым месцы ўзнік умацаваны горад. Праз Цепліцы праходзіла шырока вядомая дарога «Да Саксаў». Кляштар быў зачынены ў хуткім часе пасля заканчэння Гусіцкіх войнаў, уся яго маёмасць была перададзена ў прыватную ўласнасць.

Уладальнікі горада часта змянялі адзін аднаго, на месцы кляштара быў пабудаваны замак у рэнесансным стылі. Працягвала развівацца курортная галіна. Апошні чэшскі ўласнік Цепліцах Вілем Вхінскі з Вхініцаў і Альбрэхт фон Валенштэйн былі забіты ў лютым 1643 года ў Хебе. Гэтыя тэрыторыі былі канфіскаваны імператарам і перададзены немцу Яну з Альдрынгена, які сканаў у тым жа годзе пры нявысветленых акалічнасцях, так і не пабачыўшы сваіх новых зямель. Землі Цепліцаў перайшлі да яго сястры, якая у замужжы змяніла прозвішча на Клары.

Пасля Трыццацігадовай вайны часткова знішчанае мясцовае насельніцтва было папоўнена нямецкімі перасяленцамі. Да 1680 года адносяцца найстарэйшыя ў Чэхіі спісы адпачывальнікаў на мясцовых курортах, якія захаваліся да нашых дзён. Клары-Альдрынгены перабудоўваюць замак у стылі барока, У 1718 годзе быў узведзены Чумны слуп Найсвяцейшай Тройцы працы Маціяша Браўна, які і цяпер упрыгожвае Замецкую плошчу горада.

У XVIII стагоддзі інтэнсіўна развіваецца прамысловасць, у 1742 годзе з’яўляюцца медныя рудні. Цепліцы становяцца цэнтрам тэкстыльнай вытворчасці (у прыватнасці, панчохаў). У 1793 годзе ў горадзе адбыўся моцны пажар, у якім згарэла цалкам, або значна пацярпела значная частка драўляных пабудоў. Адбудаваны горад набыў рысы класіцызму.

Цепліцы стаў месцам падпісання ў 1813 годзе дагавора паміж Расіяй, Прусіяй і Аўстрыяй супраць Напалеона.

У 1938 годзе гэтыя землі былі перададзены Трэцяму рэйху як частка «спрадвечна нямецкіх зямель» — Судэтаў. Цепліцы былі вызвалены ўвесну 1945 года. Падчас правядзення Пражскай аперацыі пасля вызвалення сталіцы Чэхаславакіі, Цепліцы стаў пунктам збору і транзіту савецкіх войскаў з Германіі для ачысткі Прагі ад нямецка-фашысцкіх акупантаў.

Эканоміка

Развіты дакладнае машынабудаванне, хімічная, шклокерамічная, тэкстыльная прамысловасць. У раёне Цепліцаў — здабыча бурага вугалю.

Славутасці

• Цепліцкі замак(ням.) бел.
• Касцёл Узвіжання Святога Крыжа(чэшск.) бел. (1549—1568)
• Касцёл Святога Яна Хрысціцеля(чэшск.) бел. (1585—1594)
• Капліца Адшукання Святога Крыжа(чэшск.) бел. (1728—1730)
• Лютэранскі сабор Святога Варфаламея(чэшск.) бел. (1861—1864)
• Касцёл Святой Лізаветы Венгерскай(чэшск.) бел. (1864—1877)
• Капліца Святога Карла Барамея (Беўранская капліца)(чэшск.) бел. (1866)
• Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Божага (Чырвоны касцёл)(чэшск.) бел. (1908—1909)
• Старая ратуша (Stará radnice)
• Новая ратуша (Nová radnice)
• Коластуевы вежкі
• Юбілейны фантан (1862)
• Чумны слуп (Morový sloup)
• Плошча Бенеша (Benešovo náměstí)
• Плошча Свабоды (náměstí Svobody)
• Замкавая плошча (Zámecké náměstí)

• Замкавы парк(чэшск.) бел.

• Цепліцкі замак
• Касцёл Узвіжання Святога Крыжа
• Касцёл Святога Яна Хрысціцеля
• Капліца Адшукання Святога Крыжа
• Касцёл Святой Лізаветы Венгерскай
• Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Божага (Чырвоны касцёл)
• Лютэранскі сабор Святога Варфаламея
• Капліца Святога Карла Барамея (Беўранская капліца)
• Плошча Бенеша
• Плошча Свабоды
• Старая ратуша
• Новая ратуша
• Юбілейны фантан
• Замкавая плошча з Чумным слупом
• Замкавы парк
• Коластуевы вежкі

Вядомыя асобы

• Антоні Вільгельм Радзівіл — вайсковы дзеяч Прусіі. Генерал артылерыі (1889), XIV ардынат нясвіжскі, XI ардынат клецкі.

Літаратура

• Цепліцы. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17: Хвінявічы — Шчытні. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17), ISBN 985-11-0035-8.
• Теплиц, курорт в Чехии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.) . — СПб., 1890—1907.

Спасылкі

• На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цепліцы
• Афіцыйны сайт адміністрацыі горада Архівавана 1 кастрычніка 2007. (англ.)