Краслава

Краслава (лат.: Krāslava, традыцыйная беларуская назва — Краслаўка, Краслаў) — горад на паўднёвым усходзе Латвіі, на рацэ Заходняя Дзвіна. Адміністрацыйны цэнтр Краслаўскага края. Насельніцтва на 2010 год — 10 194 чалавекі. Знаходзіцца за 274 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Краслава на лініі Даўгаўпілс — Полацк. Прыстань.

Этымалогія назвы

Назва горада паходзіць ад другога імя полацкай князёўны Рагнеды-Гарыславы. Паводле падання князёўна неаднойчы наведвала Гарыслаўку, і ў гэтым няма падставаў сумнявацца, бо да памежнага заходняга полацкага Герцыке адсюль цэлых 70 кіламетраў, а яшчэ далей на захад, паблізу сучаснага Ашэрадэна (лат.: Aizkraukle), знаходзіцца найбольш заходні з усіх Барысавых камянёў.[5]

Гісторыя

Ранняе Сярэднявечча

Паводле падання, Краслаўку (Гарыслаўку) заснавала ў X ст. князёўна Рагнеда (Гарыслава). У гэты час паселішча ўваходзіла ў складзе Полацкага княства. Прыкладна да 1239 года мясцовасць уваходзіла ў склад Герсіцкага княства. Тым часам у пісьмовых крыніцах Краслаў упершыню ўпамінаецца ў XIV ст., калі ён знаходзіўся пад уладай Лівонскага ордэна.

Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім

30 жніўня 1559 года Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Краслаў увайшоў ва ўтворанае Задзвінскае княства. У 1580-я гады тут збудавалі першы драўляны касцёл. У 1677 годзе мястэчка ўвайшло ў склад Інфлянцкага ваяводства.

У 1725 годзе Краслаў перайшоў у валоданне графаў Чапскіх, а ў 1729 годзе — Плятэраў. Апошнія збудавалі ў мястэчку мураваныя ратушу, касцёл і палац. У 1757 годзе пры кляштары езуітаў адкрылася Краслаўская каталіцкая семінарыя — першая навучальная ўстанова на тэрыторыі сучаснай Латвіі.

Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Краслаў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Дынабургскай (з 1893 года Дзвінскай) правінцыі Пскоўскай губерні (1772—1776), потым у складзе Полацкай губерні (1776—1778) і намесніцтва (1778—1796), Беларускай губерні (1796—1802), з 1802 года — Віцебскай губерні. У 1809—1822 гадах тут знаходзілася адміністрацыяй Дынабургскай правінцыі[6]. На 1852 год у Краслаўцы было 389 вялікіх будынкаў (з іх 32 мураваныя), працавалі гарбарня і кафляная майстэрня.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1918 годзе Краслаўку занялі войскі Германскай імперыі.

• Старая графіка Краслава
• Замак. Д. Струкаў, 1864 г.
• Ратуша. Н. Орда, 1875—1876 гг.
• Агульны выгляд. Н. Орда, 1875—1876 гг.

• Палац Плятэраў. Н. Орда, 1875—1876 гг.

• Бібліятэка. Н. Орда, 1875—1876 гг.
• Агульны выгляд паводле Н. Орда, 1876 гг.
• Агульны выгляд, 1882 г.
• Ратуша, 1882 г.

Найноўшы час

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Краслаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі[7]. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі яна ўвайшла склад Беларускай ССР[8]. У 1920 годзе бальшавікі перадалі мястэчка Латвіі. У 1923 годзе Краслава атрымала статус горада.

У 1940 годзе Краслава апынулася ў складзе Латвійскай ССР. У Другую сусветную вайну з 4 ліпеня 1941 да 22 ліпеня 1944 года яна знаходзіліся пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 2009 годзе Краслава стала цэнтрам края.

• Места на старых здымках
• Агульны выгляд, да 1918 г.
• Рынак, да 1918 г.
• Рынак, 1918 г.
• Рынак, 1918 г.
• Касцёл піяраў, 1918 г.
• Палац Плятэраў, 1918 г.
• Палац Плятэраў, 1918 г.
• Агульны выгляд, 1918 г.

Насельніцтва

• XIX стагоддзе: 1852 год — 3030 чал.; 1882 год — 4267 чал.[9]; 1897 год — 7834 чал., з іх 1874 каталікі, 1513 праваслаўныя і 4051 іўдзей
• XX стагоддзе: 1999 год — 12 028 чал., з іх 37,5 % латышоў, 27,2 % рускіх, 21,7 % беларусаў і 10,2 % палякаў
• XXI стагоддзе: 2010 год — 10 194 чал.

Эканоміка

Прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці, апрацоўка драўніны і лёну.

Культура

У горадзе працуе Краслаўскі гістарычна-мастацкі музей.

Славутасці

• Палацава-паркавы комплекс Плятэраў (1765—1791)
• Касцёл Святога Людвіка і кляштар піяраў (1755—1767)
• Малельня стараверская (1864)
• Ратуша (XVIII ст.)
• Царква лютэранская (1935—1938)

Страчаная спадчына

• Краслаўскі замак[10]

Галерэя

• Славутасці Краславы
• Касцёл Святога Людвіка
• Палац Плятэраў
• Лютэранская царква
• Былая стараверская малельня

Гарады-пабрацімы

•  Аляксандраў Лудзкі, Польшча
•  Вадстэна, Швецыя
•  Валакаламск, Расія
•  Дзяржынск, Беларусь
•  Паддэмбіцы, Польшча
•  Хакяры[d], Турцыя

Вядомыя асобы

• Канстанцін Рамуальд Будкевіч (1867—1923) — каталіцкі святар
• Валянціна Гатоўская (нар. 1965) — латвійская атлет.
• Мікалай Лоскі (1870—1965) — рускі філосаф і асветнік.
• Сяргей Сахараў (1880—1954) — беларускі фалькларыст, этнограф, педагог.
• Моцель Абелевіч Блінчыкаў (парт. псеўданім Л. Якаўлеў) (1896—1935) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.
• Адам Сцяпанавіч Плятэр (1790—1862) — польска-літоўскі археолаг і натураліст.

Зноскі

1. ↑ (unspecified title) Праверана 28 чэрвеня 2019.
2. ↑ Колькасць жыхароў у самакіраваннях. 01.01.2016 Архівавана 17 жніўня 2016.(лат.)
3. ↑ Кніга паштовых індэксаў Латвіі - красавік 2011 (лат.)
4. ↑ Класіфікатар адміністрацыйных тэрыторый і тэрытарыяльных адзінак Латвіі Архівавана 15 лістапада 2010. - 16 лютага 2011 (лат.)
5. ↑ Вікінгі ў беларускім фальклёры // Андрэй Катлярчук. Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — Менск: Энцыклапедыкс, 2002
6. ↑ Краслава // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.) . — СПб., 1890—1907.
7. ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 3 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 4 / [рэд. В.Л. Насевіч]. — Мінск: Белкартаграфія, 2018. — 270 с., іл. — ISBN 978-985-508-476-2. С. 30.
8. ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 3 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 4 / [рэд. В.Л. Насевіч]. — Мінск: Белкартаграфія, 2018. — 270 с., іл. — ISBN 978-985-508-476-2. С. 20.
9. ↑ Manteuffel G. Krasław // Słownik geograficzny… T. IV. — Warszawa, 1893. S. 619.
10. ↑ Замок Краслава (Креславка - Kreslawka)(руск.) . Средневековые замки Латвии. Праверана 19 студзеня 2013.

Літаратура

• Krasław // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IV (Kęs — Kutno), 1883. — S. 616 (польск.)
• Краславка // Краслава // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.) . — СПб., 1890—1907.

Спасылкі

	Краслава на Вікісховішчы

• Афіцыйны сайт горада(лат.)
• Афіцыйны сайт Краславского краі(лат.)
• Пра замак Краславы
• Інфармацыя пра Краславе на турыстычным партале mesta.lv(руск.)
• Інфармацыя пра Краславе ў тапанімічнай базе даных(лат.)